Bladeren spelen een essentiële rol in de tomatenteelt. Te veel bladeren kunnen echter de groei van de plant vertragen en het rijpingsproces van de tomaten beïnvloeden. Goed bladbeheer zorgt voor een efficiënter energiegebruik en draagt bij aan een betere opbrengst. Marek Sowa, Product and Application Specialist bij Cultilene, legt uit hoe je bladeren op de juiste manier verwijdert voor een optimale vruchtontwikkeling.

De functie van bladeren in de ontwikkeling van planten
Allereerst is het goed om de functie van bladeren te bekijken. Bladeren fungeren als de energiefabriek van de plant door assimilaten te produceren die essentieel zijn voor de groei en fotosynthese mogelijk maken. Ze reguleren ook de transpiratie, wat zowel de hydratatie van de planten als het klimaat in de kas beïnvloedt. 

Te veel bladeren kunnen echter problemen veroorzaken voor de tomatenplanten. Bladeren kunnen bijvoorbeeld schaduw leggen op de groeiende vruchten en waardevolle energie verbruiken door ademhaling. Bovendien kan een teveel aan bladeren het risico op ziektes verhogen door de hogere luchtvochtigheid. 

De uitdaging voor telers is dan ook om voldoende blad te behouden voor een gezonde ontwikkeling van de vrucht en tegelijkertijd onnodig verbruik van hulpbronnen te voorkomen.

Optimaal bladeren verwijderen: wanneer en hoe bladeren verwijderen?
Het doel van bladverwijdering is om de gezondheid van de plant te ondersteunen en de vruchtontwikkeling te verbeteren. Elke kweekfase vereist haar eigen aanpak:

Vroeg stadium
Voordat je planten op de matten plaatst, moeten alle beschadigde of vergeelde bladeren worden verwijderd, vooral bij niet ideale kweekomstandigheden zoals een hoge luchtvochtigheid en lagere lucht- en substraattemperaturen. 

Gezonde bladeren moeten aan de planten blijven, omdat de planten in deze fase nog bezig zijn met het opzetten van hun wortelsysteem. Te vroeg verwijderen van bladeren kan leiden tot beweging van de plant, wat de wortelontwikkeling kan belemmeren. 

Groeifase
Na de derde bloemtros kan het, afhankelijk van de variëteit en het type tomaat, nodig zijn om de bladeren tussen de trossen uit te dunnen. In de praktijk komt het erop neer: als je door de rijen loopt en alleen bladeren ziet (maar geen zichtbare trossen), verwijder dan één blad tussen de trossen. Dit verbetert de lichtpenetratie. 

Het minimumaantal bladeren dat behouden moet blijven aan het begin van de teelt en tijdens de verlengde productie, is 15 tot 18 per plant, afnemend tot 10 na het toppen. Het is niet aan te raden om bladeren in te korten door de uiteinden af te knippen.

Ontwikkelingsfase vrucht
Naarmate de vruchten rijpen, worden de bladeren onder de tros geleidelijk verwijderd, zodat er één of twee overblijven onder de laagst rijpende tros. Dit wordt gedaan om de luchtcirculatie en blootstelling aan licht te verbeteren. Verwijder per keer maximaal 3 of 4 bladeren per plant en verminder dit tot 2 of 3 tijdens langdurige zonnige periodes. 

Deze geleidelijke aanpak is nodig, omdat het verwijderen van te veel bladeren tegelijk verschillende problemen kan veroorzaken. Ten eerste vermindert het vermogen van de plant om de transpiratie te reguleren. Dit leidt tot minder verdamping, omdat er minder bladeren beschikbaar zijn voor dit proces.

Als gevolg hiervan neemt de worteldruk toe omdat de wortels water blijven opnemen in hetzelfde tempo als voorheen. Omdat het water niet langer effectief door de bladeren kan verdampen, wordt het omgeleid naar andere delen van de plant, zoals de vruchten. Deze verhoogde interne druk kan de celstructuur van de vrucht verzwakken, waardoor deze vatbaarder wordt voor barsten, vooral na de oogst.

In sommige gevallen kan overmatige wateropname leiden tot het barsten van de cellen, wat leidt tot verkleuring van de vruchten. Tot slot kan guttatie optreden, waarbij overtollig vocht via de overgebleven bladeren wordt uitgescheiden. Hierdoor kan de plant vatbaarder worden voor ziekten.

Merk op dat de bladverwijderingsprocedure wordt uitgevoerd zodra de tomaten in de tros volgroeid zijn. Te vroeg bladeren verwijderen kan de vruchtontwikkeling belemmeren. Anderzijds versnelt het verwijderen van bladeren het rijpen. Daarom kiezen veel telers ervoor om de bladeren onder de eerste trossen vroeger te verwijderen om de oogst te versnellen. Houd er rekening mee dat dit ten koste gaat van de totale opbrengst. 

Oogstfase
Tijdens de oogstperiode worden de onderste vruchttrossen blootgelegd door geleidelijk bladeren van de onderkant te verwijderen, zodat twee trossen bladvrij zijn. Bij deze aanpak blijven er meestal 15-17 bladeren per plant over.

Bladoppervlak-index: een praktische formule
Zodra je in de vruchtvormingsfase bent beland, kun je de bladoppervlak-index (BOI) gebruiken. Deze formule helpt om nauwkeurig het aantal bladeren per vierkante meter in de kas te bepalen. Om dit te berekenen, moet je de bladlengte en -breedte meten. Vergeet niet om rekening te houden met de bladvorm om er zeker van te zijn dat je de indices op correcte wijze berekent. 

Wat moet de BOI-waarde dan zijn? Voor krachtig groeiende tomaten geeft een BOI-waarde van 3 tot 4 aan dat elke vierkante meter teeltoppervlak overeenkomt met 3 tot 4 m² bladeren. 

Omdat het bepalen van de BOI tijdrovend is, wordt deze formule vooral gebruikt tijdens methodische experimenten en tests. In de dagelijkse praktijk vertrouwen telers vaak op het tellen van het aantal bladeren per plant of per kweekzone. Routinematige observatie werkt ook. Zolang je op de conditie van de plant let, kun je zo nodig overtollige bladeren verwijderen.

Bladbeheer nog beter afstemmen
Voor optimale oogstresultaten is het een goed idee om het verwijderen van bladeren aan te passen aan de specifieke behoeften van je gewas en de omstandigheden in de kas. Als je twijfelt, ga dan geleidelijk te werk, want te veel bladeren in één keer verwijderen kan meer kwaad dan goed doen. Door je strategie gedurende het seizoen nauwkeurig af te stemmen, kun je zowel de vruchtkwaliteit als de totale opbrengst maximaliseren.

De informatie van Saint-Gobain Cultilene is met grote zorgvuldigheid samengesteld en is enkel bedoeld als richtlijn voor de gebruiker. Saint-Gobain Cultilene kan dus niet instaan voor eventuele fouten en aan de verstrekte informatie of adviezen kunnen dan ook geen rechten worden ontleend. De gebruiker is zelf verantwoordelijk om de juistheid en geschiktheid van de informatie en adviezen voor toepassing te controleren. Het is niet toegestaan om de door Saint-Gobain Cultilene verstrekte informatie en adviezen, geheel of gedeeltelijk, zonder schriftelijke toestemming van Saint-Gobain Cultilene, te gebruiken voor commerciële doeleinden.